شرکت آبفای استان کردستان / شورای امر به معروف و نهی از منکر
تعاریف امر به معروف و نهی از منکر
برای امر به معروف و نهی از منکر تعریف‌های دیگری نیز ارائه شده است که حقیقت آن‌ها یک چیز است و تفاوت‌ها لفظی است، مانند: امر به معروف، یعنی دستور به کارهایی که موافق با کتابو سنتباشد و نهی از منکر، یعنی جلوگیری کردن از پیروی شهوتو هوای نفس، یا امر به معروف، یعنی راهنمایی به خیرو نیکی و نهی از منکر یعنی بازداشتن از شر و بدی یا امر به معروف، یعنی دستور به اطاعت از خدا و نهی از منکر، یعنی بازداشتن از معصیت او
جایگاه امر به معروف و نهی از منکر در مباحث دینی
امر به معروف و نهی از منکر از مسائل فقهی و اخلاقی است، نه کلامی، زیرا مربوط به افعال بشر است، نه افعال الهی، با این حال متکلمان نیز از دیر زمان به بررسی آن پرداخته اند. اهتمام به این مسئله نخست توسط خوارجو سپس معتزلهصورت گرفت و اکثر متکلمان مذاهب دیگر به پیروی از معتزله در کتاب های کلامی خویش از آن دو سخن به میان آوردند.
ادله وجوب امر به معروف و نهی از منکر
برخی از متکلمان امامیه، مانند سید مرتضی، شیخ طوسی در یکی از اقوالش، خواجه نصیرالدین طوسی، علامه حلی و حکیم لاهیجی و نیز عده ای از متکلمان معتزله نظیر ابوهاشم جبائی و قاضی عبد الجبار، می گویند: دلیل واجب بودن امر به معروف و نهی از منکر جز در مورد دفع از خود تنها نقل (آیات و روایات) است.
به عقیده ایشان اگر عقل بر وجوب امر به معروف و نهی از منکر دلالت می‌کرد بر خداوند نیز واجب بود،چون هر واجب عقلی بر همه کسانی که ملاک وجوب را دارا باشند، واجب خواهد بود، و اگر بر خداوند واجب بود.
از آن‌جا که خداوند ترک واجب نمی‌کند، کارهای معروف واقع می‌شد و منکرات واقع نمی‌شدند و این، بر خلاف واقع است. برخی دیگر عقیده دارند علاوه بر شرع، عقل هم بر وجوب امر به معروف و نهی از منکر دلالت می‌کند، زیرا لطف است و لطف هم عقلا واجب می‌باشد و نیز معنای وجوب بر خدا این نیست که انسان بدون اختیار، کارهای خوب را انجام دهد و از کارهای زشت دوری کند بلکه لازمه وجوب عقلی آن این است که خداوند آن را بر مکلفان واجب گرداند.
مراتب امر به معروف و نهی از منکر
در امر به معروف و نهی از منکر باید مراتب آن رعایت شود و به قاعده «الأیسر فالأیسر» و «الأسهل فالاسهل» عمل شود. زیرا هدف از آن، رواج معروف و از میان رفتن منکر است.
اگر هدف مزبور با نصیحت دلسوزانه و بدون خشونت تأمین شود، به لحاظ عقل و نقل، پرخاشگری و خشونت جایز نیست برخی از علمای امامیه، بعضی از مراتب امر به معروف و نهی از منکر، مانند: زدن، کشتن، جهاد ابتدایی، اقامه حدود و تصدی منصب قضا را از وظایف اختصاصی امام عادلو نایب او می‌دانند. برخی دیگر، موارد یاد شده را از وظایف ویژه امام نمی‌دانند.
عده ای از متکلمان اهل سنت می‌گویند: اگر امر به معروف و نهی از منکر نیازمند حمل اسلحه یا قتل باشد وظیفه سلطان است و نیز اگر منوط به اجتهادباشد وظیفه مجتهداست.
قاضی عبدالجبار معتزلیموارد زیر را از وظایف ویژه امام می‌شمارد: اقامه حدود، حفظ کیان اسلام، استحکام مرزها، تجهیز سپاه، عهده داری منصب قضا و إمارت و مانند اینها تفصیل این مطالب را باید در کتاب های فقهی جست و جو کرد.
درسهایی از امر به معروف و نهی از منکر

احترام و تکریم ارباب رجوع در امر به معروف و نهی از منکر 

یکی از ضرورتهای اخلاق مسلمانی و معاشرت مکتبی، «مردم داری» است، یعنی با مردم بودن، برای مردم بودن، در خدمت دیگران بودن، شریک درد و رنج و راحت و غم دیگران بودن. همراهی و همدردی و همگامی و همخونی با دیگران و هر نام دیگری که بتوانی بر آن بگذاری، لیکن واقعیت، همه یکی است، یعنی خود را خدمتگزار و غمخوار

دیگران دیدن و دانستن

این، رمز و راز حیات اجتماعی یک مسلمان است و برای او «پایگاه مردمی» و برخورداری از رأفت و رحمت و مودّت و حمایت مردم را فراهم می آورد.

ماهی به آب زنده است و یک مسلمان اجتماعی، به حسن سلوک با دیگران.
باید دید چه چیزهایی و چگونه رفتارهایی و چه روحیّاتی این زمینه و موقعیت و پایگاه را برای انسان پدید می آورد؟ وقتی هدف یک مسلمان، خدمت بیشتر به همنوعان است، باید راه و رسم آن را هم آموخت. مردم داری، یکی از این رمزها است.

نمودهای مردم داری

بدون شناخت نمودها و شاخصهای مردم داری و این خصلت نیکو، نمی توان به رمز آن دست یافت. چه روحیه ها و خصلتهایی سبب جذب دیگران می شود؟ جذبی که راهگشای توفیق بیشتر برای خدمت و همدلی باشد. برخی از این نمودها از این قرار است:

خوش اخلاقی

«حسن خلق»، کمندی است که دیگران را در دام محبت اسیر می کند.کیست که از برخورد شایسته خوشش نیاید و جذب چنین انسانی نشود؟
از امام صادق(ع) پرسیدند:
حدّ و مرز اخلاق نیک، چیست؟
فرمود: آن است که:
اخلاقت را نرم کنی،
کلامت را پاکیزه سازی،
و با چهره ای باز و گشاده با برادران دینی ات روبه رو شوی.

گشاده رویی، از بارزترین صفات رسول

خدا(ص) بود که سهمی عمده در جذب مردم به اسلام و شیفتگی آنان به شخص پیامبر اسلام داشت. خداوند در باره این خصلت مردمی رسول اکرم(ص) می فرماید:
«فَبِما رَحمهٍ مِنَ اللّه ِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظّا غَلیظَ القلبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِک»
«به خاطر رحمت الهی بود که برای مردم نرم شدی و اگر تندخو و خشن و سخت دل بودی، از دور تو پراکنده می شدند.»
در ادامه آیه می فرماید: پس، از آنان درگذر، برایشان استغفار کن، و در کار با آنان مشورت نما.
گویا که «عفو»، «استغفار» و «مشورت»، نمونه های دیگری از حسن خلق و رفتار مردم دارانه و جاذب است، چرا که نوعی اعتماد به مردم و به حساب آوردن آنان است و چنین برخوردی، عامل جاذبه شخص می گردد.

 

عفو و گذشت

کینه توزی و لجاجت، ویژه روحهای حقیر و همتهای پایین است. برعکس، آنان که نظر بلند و روح بزرگ دارند، پوزشها را می پذیرند، از خطاهای دیگران چشم می پوشند و از حق شخصی خویش درمی گذرند. بلندنظری انسان، عامل محبت دلهای دیگران است. برای خود انسان نیز نوعی لذّت روحی دارد و گفته اند: «در عفو، لذّتی است که در انتقام نیست.»
عفو و گذشت و چشم پوشی و نادیده گرفتن لغزشهای دیگران، دانه های جلب محبت است و دیگران را خوشبین، وفادار و بامحبت نگاه می دارد.
امام سجاد(ع) در دعای بلند «مکارم الاخلاق»، از خداوند این گونه می طلبد:
«خداوندا!...
مرا ثابت قدم و استوار بدار، تا با ناخالصان و دغلها، خیرخواهانه برخورد کنم،
و هر کس از من دوری گزید، من به او نیکی کنم،
و به کسی که مرا محروم کرده، بذل و عطا کنم،
و با آن که با من قطع رابطه کرده، بپیوندم،
و کسی را که غیبت مرا کرده است، به خوبی یاد کنم،
توفیقم ده که نیکی را سپاسگزار باشم،
و ... از بدی، چشم پوشم و درگذرم.»[3]

اینها گوهرهای تابناکی در شیوه های معاشرت است. گفتن اینها در زبان، آسان است، اما عمل، بسیار سنگین است و جز از همتهای والا و روحیه های زیبا برنمی آید و باید توفیقش را از خدا طلبید.

بخشش و محبت

آدمیزاد، بنده احسان است. به هر کس نیکی کنی، او را رام و مطیع خویش می سازی و به هر کس محبت و لطف کنی، قلعه دلش را فتح کرده ای. به قول سعدی:

بنده حلقه بگوش، ار ننوازی، برود لطف کن لطف، که بیگانه شود حلقه بگوش

این تعلیم حضرت رسول(ص) است که:
«ای مردم!
می دانم که نمی توانید با اموالتان همه مردم را راضی کنید، ولی با چهره باز و گشاده رویی و خوش اخلاقی، می توانید.»
و سخن مولایمان حضرت امیر(ع) چنین است:
«بالأیثار یُسْتَرَقُّ الأحرارُ»
«آزادمردان، با ایثار، بنده و غلام می شوند.»
البته بنده و غلام خوبیها و کرامتهای اخلاقی. این هم گام دیگری در جذب دلها و ایجاد الفتها و تحکیم رابطه های عاطفی در جامعه بشری است.

تواضع و خاکساری

همچنان در پی بیان نمونه هایی از روحیه «مردم داری» هستیم. افتادگی و تواضع و فروتنی، یکی دیگر از این ویژگیهاست. چنین کسان می توانند مردم را دور شمع وجود خودشان جمع کنند، آن گونه که پیامبر خدا بود و انجام می داد. تکبّر، پشت انسانها را خالی می کند و زیر پا را هم!
مردم، از پیرامون افراد مغرور و متکبّر و خودخواه، پراکنده می شوند. برعکس آن، تواضع، مردم را به محبت و عنایت و حمایت می کشاند.
امام علی(ع) فرموده است:
سه چیز موجب محبت دیگران می شود: «الدّینُ وَ التّواضُعُ وَ السَّخاءُ».

«دینداری، فروتنی و بخشندگی.»

مغروران و خود بزرگ بینان، هرگز نمی توانند با جمعی کار کنند و حمایت آنان را همواره همراه خود داشته باشند. اگر هم چند صباحی مردم در پی آنان باشند، به تدریج رهایشان می کنند. می گویی نه؟ به اطراف و دوستانت بنگر، و به آنان که کاری در دستشان است دقت کن. ببین متکبّران در میان مردم جا و محبوبیّت دارند، یا متواضعان؟

 

حوصله و تحمل

«سعه صدر»، وسعت نظر و ظرفیّت لازم داشتن، از نمونه های دیگر «مردم داری» است. گاهی افراد، بی حوصله اند، از جایی و چیزی ناراحتی دارند، یا ضرر و آسیبی دیده اند، یا تحت فشار و گرفتاری اند، توقّعهایشان بالاست، عصبانی می شوند، حرف تند می زنند و ...
آن که صبور باشد و بردبار، می تواند با مردم کنار آید،
آن که تحمّل حرفها، تندیها و بداخلاقیها را در «مکتب صبر»، تمرین و تجربه کرده باشد، می تواند در ارتباط با مردم، به خدمت خویش و حضور کریمانه در کنارشان ادامه دهد. خودِ تحمّل و مقاومت، برای انسان، هوادار درست می کند. از کوره در نرفتن، بردباری نشان دادن، خشمگین نشدن، از آثار این «ظرفیّت» است. کسی که از این ویژگی اخلاقی برخوردار باشد، از یاری و حمایت دیگران هم برخوردار خواهد بود. باز بشنویم از کلام امیرالمؤمنین(ع) که فرمود:
«بِالْحِلْمِ تَکْثُرُ الأنْصارُ»
که هر دو سخن، معنای مشابه دارد، یعنی: در سایه حلم و بردباری و تحمّل است که یاوران زیاد می شوند و مردم، پشتیبان و حامی تو می گردند.این خصلت، بویژه برای کسانی که با مردم در تماس و ارتباط بیشتری اند و در معرض مراجعات، طرح سؤالها، نیازها، توّقعات و مشکلاتند، ضروری تر و از مهمترین صفات شایسته برای مسؤولان است.

 نیز این کلام نورانی آن حضرت: «بِالأحتِمالِ وَ الْحِلْمِ یَکُونُ لَکَ النّاسُ اَنصارا وَ اَعْوانا»[

تفقّد و رسیدگی

مردم، بویژه گرفتاران و دردمندان، نیازمند احوالپرسی، رسیدگی، سرکشی و در یک کلمه «تفقّد»ند.
گاهی یک احوالپرسی و سلام، شادابی روح و نشاط زندگی فراوانی (برای هر دو طرف) پدید می آورد.
گاهی نوشتن یک نامه یا تلفن کردن به یک آشنا و فامیل، محبتها و صفاهای بسیاری ایجاد می کند.
گاهی سر زدن به همسایه و عیادت یک بیمار و شرکت در یک مجلس ختم یا عروسی، مبدأ بسیاری از دوستیهای ماندگار می شود.
دید و بازدیدهای خانوادگی، دلها و زندگیها را به هم مربوط می کند.
پرسیدن از گرفتاریها و مشکلات دیگران و تلاش در حلّ و رفع آنها، درِ دلها را به روی انسان می گشاید.
پس چه باید کرد؟ روشن است: با مردم زیستن، با همسایه ها و همشهریها و همکاران و معاشران و همنوعان، جوش خوردن، انس گرفتن، در رنج و راحت دیگران شریک شدن، فاصله ها را با دیگران کوتاه کردن، قطع رابطه ها را به «آشتی» بدل کردن، اختلافها و کدورتها را زدودن و ...
اینها همه «عمل صالح» است.
و خداوند چنین نیکوکاران را دوست می دارد.
تا توانی به جهان خدمت محتاجان کن
به دمی یا دِرمی یا قلمی یا قدمی
«مردم داری»، اخلاق زیبنده مسلمانی است که می خواهد از الگوهای دینی و ارزشهای مکتبی الهام بگیرد و «زندگی اسلامی» داشته باشد.
باید با «عمل»، دیگران را جذب کرد، نه با «حرف»! «گفتار بی عمل، چکِ بی محل است». و مردم داری، اخلاق انبیا و اولیاست.

 بازدیدکنندگان
کاربران آنلاین 98
امروز 954
دیروز 1410
ماه جاری 27915
سال جاری 224035
از ابتدا 1036934
صفحه جاری 637

اعضاء شورای امر بمعروف و نهی از منکر شرکت
تمامی حقوق برای شرکت آب و فاضلاب کردستان محفوظ است.
هرگونه استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است.

تاریخ آخرین به‌روزرسانی: 1 آبان 1395 ساعت 10:34
آدرس: سنندج، بلوار شبلی، جنب اداره کل بهزیستی استان
تلفن‌های تماس:
(33286614-33285777-33285811)087
فکس :08733563746
پست الکترونیکی: info [at] abfa-kurdistan [dot] ir
شماره پیامکی شرکت : 300048711122
Powered by Jiro CMS
مراجعه کننده گرامی، وب‌سایت شرکت 24 ساعته در دسترس می‌باشد. در صورت بروز مشکل و خارج از دسترس بودن، 48 ساعت پیش از آن اطلاع رسانی خواهد شد.